Góðvild

24 hours ago

Við viljum þakka Sigmundur Ernir innilega fyrir að leggja fram þessa spurningu til Fjármálaráðherra þrátt fyrir að okkur finnist svörin ekki fullnægjandi og í raun á þann veg að það hljómi eins og virðulegur ráðherra sé ekki upplýstur um raunverulegar aðstæður fatlaðra á Íslandi

Svar fjármála- og efnahagsráðherra við fyrirspurn frá Sigmundi Erni Rúnarssyni um virðisaukaskatt á lækninga- og hjálpartæki fyrir hreyfihamlað fólk.

1. Telur ráðherra að 24% virðisaukaskattur á nauðsynleg lækninga- og hjálpartæki fyrir hreyfihamlað fólk samræmist skuldbindingum Íslands gagnvart samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, þar sem sérstaklega er kveðið á um að stjórnvöld skuli fjarlægja hindranir og tryggja aðgengi fatlaðs fólks að hjálpartækjum?
Ráðherra telur að núgildandi fyrirkomulag sé ekki ósamrýmanlegt skuldbindingum Íslands samkvæmt samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, enda verði við mat á samræmi við samninginn að líta til heildarfyrirkomulags stuðnings, greiðsluþátttöku og aðgengis að hjálpartækjum en ekki einungis til skatthlutfalls virðisaukaskatts.
Virðisaukaskattur er almennur neysluskattur sem byggist á meginreglum um hlutlægni, jafnræði og einfaldleika í framkvæmd. Breytingar á skatthlutfalli eða undanþágum krefjast lagalegrar afmörkunar á því hvaða vörur teljist til nauðsynlegra lækninga- og hjálpartækja. Slík afmörkun í lögum um virðisaukaskatt getur haft í för með sér aukið flækjustig, álitamál um flokkun og aukna umsýslu og eftirlitsþörf. Þá er jafnframt almennt horft til þess að takmarka undanþágur í virðisaukaskattskerfinu eftir því sem kostur er, enda geta þær torveldað framkvæmd og haft áhrif á samræmi og skilvirkni kerfisins sem er jafnframt eitt mikilvægasta tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs.
Í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, sem lögfestur var hér á landi með lögum nr. 80/2025, er lögð áhersla á að aðildarríki geri virkar ráðstafanir til að fjarlægja hindranir og tryggja aðgengi fatlaðs fólks að hjálpartækjum og tengdum stuðningi, m.a. með því að stuðla að því að kostnaður við slík úrræði sé viðráðanlegur, sbr. m.a. 9. gr. um aðgengi og 20. gr. um ferlimál einstaklinga.
Að mati ráðherra leiðir þó hvorki af samningnum né lögfestingu hans hér á landi að tiltekin skattaleg útfærsla, svo sem niðurfelling virðisaukaskatts eða lægra skatthlutfall á ákveðnum vöruflokkum, sé lögmælt skylda eða eina leiðin til að ná markmiðum samningsins. Skuldbindingar samkvæmt samningnum lúta fyrst og fremst að því að tryggja raunhæft aðgengi og stuðning í reynd og að stjórnvöld grípi til viðeigandi og markvissra ráðstafana í því skyni. Við það mat hafa löggjafinn og stjórnvöld nokkurt svigrúm til að velja þau stjórntæki sem best henta, að virtum markmiðum samningsins, jafnræðissjónarmiðum og skyldu til að tryggja að fatlað fólk njóti réttinda sinna til jafns við aðra.
Að því marki sem kostnaður við hjálpartæki kann að skapa raunverulegar hindranir fyrir fatlað fólk, þar á meðal fólk með hreyfihömlun, er það mat ráðherra að almennt sé markvissara að tryggja aðgengi og viðráðanlegan kostnað með sértækum og beinum stuðningsúrræðum innan heilbrigðis- og velferðarkerfisins, svo sem með greiðsluþátttöku Sjúkratrygginga Íslands, styrkjum, endurgreiðslum eða afhendingu hjálpartækja. Með slíkri nálgun er jafnframt auðveldara að tryggja að stuðningur nýtist þeim sem eiga raunverulega rétt á honum og að fjármunir beinist að þeim einstaklingum sem stuðningurinn á að ná til í samræmi við meginmarkmið samningsins og laga nr. 80/2025.
Ráðherra telur því að samræmi íslensks réttar við samninginn ráðist ekki af því hvort almennu skatthlutfalli virðisaukaskatts sé beitt við sölu tiltekinna lækninga- og hjálpartækja heldur af því hvort heildarkerfið tryggi fötluðu fólki raunhæft aðgengi að nauðsynlegum lækninga- og hjálpartækjum á viðráðanlegum kjörum.

2. Er umrætt virðisaukaskattsþrep á Íslandi í samræmi við skattlagningu annarra Norðurlanda á sambærilegum lækninga- og hjálpartækjum?
Við samanburð við önnur norræn ríki ber að líta til þess að almennt skatthlutfall virðisaukaskatts á Norðurlöndum er 24% á Íslandi, 25% í Danmörku, Noregi og Svíþjóð og 25,5% í Finnlandi. Almennt skatthlutfall virðisaukaskatts hér á landi er því lægra en annars staðar á Norðurlöndum.
Þegar lækninga- og hjálpartæki, svo sem hjólastólar, stoðtæki og sambærilegur búnaður, eru seld hér á landi sem sjálfstæðar vörur er meginreglan sú að slík sala beri 24% virðisaukaskatt. Þótt lækningar og önnur eiginleg heilbrigðisþjónusta séu undanþegnar virðisaukaskatti er sú undanþága skýrð þröngt í skattframkvæmd. Undanþágan tekur því að jafnaði til vinnu og þjónustu en nær ekki sjálfkrafa til sjálfstæðrar sölu á hjálpartækjum þótt slík sala tengist heilbrigðisþjónustu með almennum hætti. Ef búnaður er afhentur sem órjúfanlegur og eðlilegur þáttur í beinni heilbrigðisþjónustu hjá þeim aðila sem þjónustuna veitir fellur afhendingin þó undir undanþáguna. Sérstakar ívilnanir á þessu sviði eru útfærðar með afmörkuðum endurgreiðsluheimildum, svo sem heimild til endurgreiðslu virðisaukaskatts af tækjum og búnaði sem mannúðar- og líknarstofnanir fá að gjöf eða kaupa fyrir styrkfé, að uppfylltum lagaskilyrðum.
Að því er varðar lækninga- og hjálpartæki, svo sem hjólastóla, stoðtæki og sambærilegan búnað, er meginreglan á Norðurlöndum skýr: Þegar slík tæki eru seld sem vörur á almennum markaði beri þau virðisaukaskatt samkvæmt almennu skatthlutfalli. Þar sem ívilnanir koma til álita tengjast þær fremur undanþágum vegna heilbrigðisþjónustu eða því að tilteknar vörur eða þjónusta teljist eðlilegur og órjúfanlegur þáttur í veitingu slíkrar þjónustu.
Undanþágur frá virðisaukaskatti eru almennt skýrðar þröngt bæði hér á landi og annars staðar á Norðurlöndum. Þær hafa að jafnaði verið afmarkaðar við þjónustu sem hefur beint læknisfræðilegt markmið, svo sem að fyrirbyggja, greina, meðhöndla eða, eftir atvikum, lækna sjúkdóma eða heilsufarsleg frávik. Slíkar undanþágur ná hins vegar almennt ekki til hvers kyns vörusölu sem tengist heilbrigðiskerfinu. Í Noregi getur undanþága vegna heilbrigðisþjónustu t.d. tekið til vara eða þjónustu sem afhent er sem eðlilegur þáttur í meðferð, enda fari afhendingin fram af hálfu þess aðila sem veitir heilbrigðisþjónustuna. Almenn sala á vörum og þjónustu frá heilbrigðisstofnunum eða öðrum aðilum fellur hins vegar ekki sjálfkrafa undir slíka undanþágu.
Að framangreindu virtu telur ráðherra að 24% virðisaukaskattur á sölu lækninga- og hjálpartækja sé í megindráttum í samræmi við þá skattalegu nálgun sem gildir í öðrum norrænum ríkjum þar sem slík vörusala fellur að jafnaði undir almennt skatthlutfall virðisaukaskatts. ... See MoreSee Less

Góðvild

1 week ago

Alþingi hefur nú samþykkt ný lög um réttindavernd fatlaðs fólks og það eru sannarlega tímamót.

Lögin fela í sér mikilvægar framfarir. Þar er lögð meiri áhersla á mannréttindi, sjálfsákvörðun og virðingu fyrir einstaklingnum. Réttindavernd fatlaðs fólks er styrkt, eftirlit með beitingu nauðungar aukið og skýrari kröfur gerðar til þeirra sem fara með þjónustu og stuðning.
Einnig er rödd fatlaðs fólks sjálfs gerð sýnilegri í stefnumótun og ákvarðanatöku.

Þetta eru breytingar sem margir hafa barist fyrir árum saman.
Á sama tíma er mikilvægt að hafa í huga að góð lög eru aðeins fyrsta skrefið. Réttindi verða ekki að veruleika nema þau séu virt í framkvæmd.

Við hefðu viljað sjá sterkari ákvæði um ábyrgð og afleiðingar þegar réttindi eru brotin.
Lögin leggja áherslu á eftirlit, kæruleiðir og réttindagæslu, en ekki eru skýr refsiákvæði gagnvart þeim sem brjóta gegn réttindum fatlaðs fólks.

Það vekur spurningar um hversu vel einstaklingar eru varðir þegar kerfið bregst.

Einnig verður mikilvægt að fylgjast með því hvernig ákvæði um stuðning við ákvarðanatöku, fjármál einstaklinga og undanþágur frá banni við nauðung verða framkvæmd í raun.

Lögin eru því mikilvægt skref fram á við en þau eru ekki endapunktur.

Nú tekur við það verkefni að tryggja að réttindin séu ekki aðeins til á blaði heldur verði raunveruleiki í daglegu lífi fatlaðs fólks og fjölskyldna þeirra.

Baráttan fyrir fullum mannréttindum, virðingu og þátttöku heldur áfram ❤️ ... See MoreSee Less